Η ντομάτα είναι από εκείνα τα υλικά που δύσκολα φανταζόμαστε το ελληνικό τραπέζι χωρίς αυτά. Από τη χωριάτικη σαλάτα και τα γεμιστά μέχρι τις σάλτσες, τα κοκκινιστά και τα καλοκαιρινά μαγειρευτά, η παρουσία της είναι σχεδόν μόνιμη στην κουζίνα μας. Κι όμως, πίσω από τη λέξη «ντομάτα» κρύβεται ένας ολόκληρος κόσμος από διαφορετικές ποικιλίες, υφές, μεγέθη και γεύσεις.
Στην αγορά συναντάμε ντομάτες μικρές και μεγάλες, χυμώδεις ή πιο συμπαγείς, με λεπτή ή πιο σκληρή φλούδα, άλλες ιδανικές για σαλάτες κι άλλες για ψήσιμο, σάλτσες ή γεμιστά. Κάποιες είναι παλιές ποικιλίες που πέρασαν από γενιά σε γενιά και άλλες σύγχρονα υβρίδια που βρίσκουμε πλέον παντού.
Τα πιο γνωστά είδη ντομάτας
Η ντομάτα κατάγεται από την Κεντρική και Νότια Αμερική και έφτασε στην Ευρώπη μετά την ανακάλυψη της Αμερικής. Στην Ελλάδα εμφανίστηκε περίπου το 1818 και καλλιεργήθηκε αρχικά στην Αθήνα, στην περιοχή της Πλάκας. Μέσα σε περίπου δύο αιώνες δημιουργήθηκαν πολλές ποικιλίες που προσαρμόστηκαν στο ελληνικό κλίμα και στα διαφορετικά μικροκλίματα της χώρας.
Μπατάλα Βραυρώνας: Είναι ιδιαίτερα σαρκώδης και «κρεατωμένη», όπως συχνά τη χαρακτηρίζουν. Ταιριάζει πολύ σε μαγειρευτά και γεμιστά, ενώ δίνει πλούσια γεύση και στις σάλτσες.
Ντοματάκι Σαντορίνης ΠΟΠ: Είναι από τις πιο χαρακτηριστικές ελληνικές ποικιλίες. Μικρό σε μέγεθος αλλά με πολύ συμπυκνωμένη γεύση, χάρη στις δύσκολες συνθήκες κάτω από τις οποίες καλλιεργείται. Είναι ιδανικό για σάλτσες, λιαστή ντομάτα, ντοματόπιτες αλλά και για γρήγορο ψήσιμο στον φούρνο.
Tomberries: Θεωρούνται από τις πιο μικρές ντομάτες στον κόσμο. Μοιάζουν σχεδόν με μεγάλες σταφίδες ντομάτας και έχουν έντονη γλυκύτητα. Ταιριάζουν πολύ σε σαλάτες, finger food, πλατό τυριών ή σαν γαρνιτούρα σε καλοκαιρινά πιάτα.
Βελανίδια: Ξεχωρίζουν για το μικρό μακρόστενο σχήμα τους και τη γλυκιά γεύση τους. Είναι ιδανικά για σαλάτες, ζυμαρικά αλλά και για ψήσιμο, καθώς καραμελώνουν πολύ όμορφα στον φούρνο.
Χοντροκατσαρή Καλαμάτας: Με έντονες «φέτες» στην επιφάνειά της και ιδιαίτερο σχήμα που θυμίζει μικρή κολοκύθα, η Χοντροκατσαρή είναι γεμάτη γεύση και ταιριάζει πολύ σε χωριάτικες σαλάτες, μπρουσκέτες και καγιανά.
Beef tomato: Είναι μεγάλες και σαρκώδεις, φτάνοντας ακόμη και τα 400 γραμμάρια. Κόβονται εύκολα σε μεγάλες φέτες και είναι ιδανικές για σάντουιτς, burgers, γεμιστά και σαλάτες.
Ντοματίνια Cherry: Είναι ίσως η πιο ευέλικτη μικρή ποικιλία. Τρώγονται ωμά, ψήνονται, μπαίνουν σε σαλάτες, ζυμαρικά, πίτσες και μπρουσκέτες.
Μεγάλη Μαύρη: Με καταγωγή από την Ουκρανία, ξεχωρίζει για το σκούρο χρώμα και τη συμπαγή υφή της. Κρατάει το σχήμα της στο μαγείρεμα και είναι εξαιρετική επιλογή για γεμιστά.
Merlice και Ekstasis: Αυτά τα υβρίδια βρίσκονται πλέον πολύ συχνά στην αγορά. Είναι ανθεκτικές ποικιλίες με σταθερή γεύση και χρησιμοποιούνται εύκολα σε καθημερινό μαγείρεμα, σαλάτες και σάλτσες.
Δείτε επίσης
Γιατί οι ντομάτες δεν μπαίνουν ποτέ δίπλα στις πατάτες;
Καρδιά του Βοδιού: Γλυκιά και ζουμερή, με χαρακτηριστικό σχήμα καμπάνας. Είναι από τις πιο αγαπημένες ντομάτες για σαλάτες, καθώς έχει πλούσια σάρκα και λίγα σπόρια.
Πομοντόρια: Είναι μακρουλά, τραγανά και με πιο σκληρή φλούδα. Είναι από τις καλύτερες επιλογές για ψήσιμο στον φούρνο και για σπιτικές σάλτσες.
Ροζέ Κρήτης: Με πιο απαλή γεύση και ζουμερή σάρκα είναι ιδανική για σαλάτες και καλοκαιρινά πιάτα όπου θέλουμε η ντομάτα να πρωταγωνιστεί.
Γιατί οι «στρεσαρισμένες» ντομάτες είναι πιο νόστιμες;
Οι υπαίθριες και ξερικές ντομάτες, όπως το ντοματάκι Σαντορίνης, συχνά θεωρούνται πιο γευστικές. Ο λόγος είναι ότι το φυτό, όταν πιέζεται από έλλειψη νερού, ήλιο ή δύσκολες συνθήκες, ενεργοποιεί μηχανισμούς που αυξάνουν τη γευστική ένταση και τα αρώματα του καρπού. Με λίγα λόγια, μια «αγχωμένη» ντομάτα μπορεί να είναι πιο νόστιμη και πιο αρωματική.
Δείτε επίσης
Πώς αξιοποιούμε τις ζαρωμένες ντομάτες (+συνταγές)
Πώς ψήνουμε τις ντομάτες για περισσότερη γεύση
Οι ψητές ντομάτες είναι από τους πιο εύκολους τρόπους να αξιοποιήσουμε ώριμες καλοκαιρινές ποικιλίες.
Για μεγαλύτερες ντομάτες, όπως τα πομοντόρια, οι Beef tomato ή οι Καρδιές του Βοδιού:
- τις κόβουμε στη μέση,
- προσθέτουμε ελαιόλαδο, σκόρδο, αλάτι και πιπέρι,
- και τις ψήνουμε στους 220°C μέχρι να μαλακώσουν και να ροδίσουν.
Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε:
- βασιλικό,
- ρίγανη,
- θυμάρι,
- μαϊντανό,
- βαλσάμικο ξίδι ή λίγο κόκκινο κρασί.
Οι ψητές ντομάτες μπαίνουν μετά σε:
- μπρουσκέτες,
- σάλτσες ζυμαρικών,
- πίτσες,
- ντοματόσουπες,
- μαρινάδες.
Η συνταγή
Υλικά (για 6 μερίδες)
1 κουτ. σούπας ε.π. ελαιόλαδο
2 κουτ. γλυκού ξίδι βαλσάμικο
1 μέτρια σκελίδα σκόρδο, ψιλοκομμένη
6 μέτριες ντομάτες πομοντόρο
1/4 κουτ. γλυκού φρεσκοτριμμένο μαύρο πιπέρι
1/4 κουτ. γλυκού αλάτι
(προσαρμόζουμε το αλατοπίπερο ανάλογα με την προτίμησή μας)
Διαδικασία (περίπου 30 λεπτά)
Προθερμαίνουμε το φούρνο μας στους 220°C. Σε ένα μικρό μπολ ανακατεύουμε το λάδι, το ξύδι και το σκόρδο και το αφήνουμε στην άκρη για να ανακατευτούν οι γεύσεις ενώ ετοιμάζουμε τις ντομάτες. Πλένουμε καλά τις ντομάτες και τις κόβουμε στη μέση, κατά μήκος. Στρώνουμε λαδόκολλα στο ταψί μας και τοποθετούμε τις ντομάτες με την κομμένη πλευρά προς τα πάνω. Περιχύνουμε ομοιόμορφα με ξίδι και λάδι, πασπαλίζουμε το ψιλοκομμένο σκόρδο και αλατοπιπερώνουμε κατά βούληση. Αν δεν μας αρέσει ιδιαίτερα το σκόρδο το παραλείπουμε, ή προτιμάμε σκόρδο σε μορφή σκόνης. Ψήνουμε μέχρι να μαλακώσουν και να ροδίσουν, περίπου 20 με 30 λεπτά.
Πώς χρησιμοποιούμε τα ψητά ντοματίνια
Τα ντοματίνια cherry, τα Tomberries και άλλες μικρές ποικιλίες ψήνονται πολύ γρήγορα και αποκτούν ακόμα πιο γλυκιά γεύση.
Ταιριάζουν υπέροχα:
- σε ζυμαρικά,
- σαλάτες,
- πίτσες,
- πιάτα με κοτόπουλο ή χοιρινό,
- πάνω σε παξιμάδι ή φρυγανισμένο ψωμί.
Μπορούμε να τα ψήσουμε:
- ολόκληρα,
- ή κομμένα στη μέση με ελαιόλαδο και μυρωδικά.
Η συνταγή
Υλικά (για 4 μερίδες)
300 γρ. ντοματίνια
2 κουτ. σούπας ελαιόλαδο
1/2 κουτ. γλυκού αλάτι
1/4 κουτ. γλυκού φρεσκοτριμμένο μαύρο πιπέρι
(προσαρμόζουμε το αλατοπίπερο ανάλογα με την προτίμησή μας)
Διαδικασία (περίπου 20 λεπτά)
Προθερμαίνουμε τον φούρνο μας στους 200°C. Αφαιρούμε τυχόν κοτσάνια και κόβουμε τα ντοματίνια στη μέση. Στρώνουμε λαδόκολλα στο ταψί μας και τα τοποθετούμε με την κομμένη πλευρά προς τα πάνω. Ραντίζουμε με ελαιόλαδο και πασπαλίζουμε ομοιόμορφα με αλάτι και πιπέρι. Ψήνουμε μέχρι να μαλακώσουν, περίπου 15 λεπτά.
Πώς διατηρούνται οι ψητές ντομάτες
Στο ψυγείο διατηρούνται σε αεροστεγές δοχείο για λίγες ημέρες, ενώ στην κατάψυξη μπορούν να μείνουν έως και έξι μήνες. Αν και χάνουν μέρος της αρχικής υφής τους, παραμένουν ιδανικές για σάλτσες, σούπες και μαγειρευτά.
Δείτε επίσης
Πώς φτιάχνουν οι σεφ λάδι μαϊντανού και άλλα αρωματικά λάδια (+συνταγή)
